Kompozisyonda bakış açısı ve perspektifin kullanımı

Perspektif teknik bir konu olsa da, görsellikle uğraşan herkesin perspektif hakkında en azından temel düzeyde bilgi sahibi olması yararlı olacaktır. Bu yazımızda perpektifin ne olduğundan bahsettikten sonra, örneklerle kompozisyon üzerindeki etkisini göreceğiz.

Perspektif Nedir?

Perspektif temelinde matematik barındıran ciddi bir konudur ama görsel sanatlar için bu derece detaylı bilgiye ihtiyacımız yok; hesap kitap içeren işlerle uğraşmayıp sadece pratik kullanımını göreceğiz. Öncelikle perspektif nedir ona bakalım.

Soru: Perspektif Nedir?
Cevap: Görsel sanatlarda perspektif, üç boyutlu düzlemdeki bir nesnenin, gözümüzün algıladığı şekliyle 2 boyutlu düzlemde gösterilmesidir.

Tanım böyle, peki pratikte perspektif nasıl görünür? Perspektif, konumuza nereden ve hangi doğrultuda baktığımıza göre değişiklik gösterir. Yani bir konuya farklı açılardan bakarak konunun farklı görünümlerini elde edebiliriz. İkonik yapılarda bu çok güzel görülebilir. Aynı konunun pek çok fotoğrafını internette görebilirsiniz ama gene de birbirinden oldukça farklı görünen fotoğraflar elde edilmektedir. Ben flickr’da biraz gezinerek İzmir Saat Kulesi’nin aşağıdaki kolajını yaptım.

hklhhjlk

Sol üstten saat yönünde: Ömer Göçmenler, Rasim Temur, YatLe_addict!, kadox, netman_24, Sevgi Durmaz, TT-1976, Hüseyin Atilla

Gördüğünüz gibi konu aynıyken, bakış açısı ve bakış mesafesine göre ortaya çıkan fotoğraflar oldukça çeşitli. Aşağıdaki şekilde bir kübe karşıdan bakıldığında görülen iki boyutlu görüntü mevcut. Çizimle uğraşanlar bunun nasıl elde edildiğini biliyorlardır ama biz nasıl elde edildiğini anlatmak yerine sonucu yorumlamayı tercih ettik. Kırmızı ile çizilmiş son kübe bakalım. Kübün her bir kenar çizgisini yanlara doğru uzatalım. Gördüğümüz gibi solda ve sağda iki noktada bu çizgiler kesişmekteler. Bu iki noktayı birleştirdiğimizde elde edeceğimiz çizgi de ufuk çizgisi olmaktadır. Bu kesişim noktalarının her biri kaçış noktası (KN) olarak adlandırılır.

gdgdg

3 boyutlu kübün 2 boyutlu düzlemde gösterimi.

Perspektif Çeşitleri

Tek noktalı perspektif: Bu perspektif tipi için tek boyutlu perspektif de denir ve sadece tek bir kaçış noktası vardır. Simetrik şekillerin merkezine baktığımızda gördüğümüz perspektiftir.

dsdsdsd

Tek noktalı perspektifin bulunduğu fotoğraflarda konunun dış kenarları görünmez ve genelde simetri vardır.

İki noktalı perspektif: Bu perspektif tipinde nesneye biraz daha açılı bakarak ikinci bir kaçış noktası elde edilir. Fotoğrafta en sık karşılaşacağınız perspektif tipi bu olacaktır.

iki_kacisli_perspektif

İki noktalı perspektifte kaçış noktaları genelde çok uzakta oluştuğu için gösterilmeleri zordur.

Üç noktalı perspektif: Tek ve iki noktalı perspektiflerde düşey çizgiler paraleldir ama yukarıdan veya aşağıdan fotoğraflamaya kalkarsak bu düşey çizgiler paralelliklerini koruyamazlar ve yukarıda ya da aşağıda bir noktada birleşerek üçüncü bir kaçış noktasını oluştururlar. Bu kaçış noktalarının özel isimleri vardır ve özellikle 360 derecelik panaromik fotoğraflarda tekrar karşılaşacağınız için şimdiden öğrenmeniz yararlı olacaktır. Eğer aşağıdan bakarsak kaçış noktası yukarıda oluşur ve ‘zenith’ olarak adlandırılır; aşağıda oluşması durumunda ise ‘nadir’ olarak adlandırılır.

dsds

Burada fotoğraf neden yamuk konulmuş diye düşünebilirsiniz :) Nedeni alt bakış açısı ile çekilen bu karede aslında kadrajın yamuk olması ki ben de kaçış noktalarını elde edene kadar bunun farkında değildim. Canon 7D'de bulunan çift düzlemli eğim gösterme fonksiyonu umarım en kısa zamanda ucuz/pahalı tüm fotoğraf makinelerinde yer alır. Bu karede ufuk çizgisinde yer alan 2 kaçış noktasının yanı sıra apartmanın üstünde yer alan üst kaçış noktası yani 'zenith' de bulunmakta.

Küresel Perspektif: Bu tip perspektifi balık gözü lenslerle elde ederiz. Diğer tip lenslerle düz görünen çizgiler artık birer eğri olarak görülürler.

Küresel Perspektif ©Serkan Türk

Küresel Perspektifte stadyumun normalde düz bir çizgi olan alt bölümünde çizgiler birer yay haline gelmiş. ©Serkan Türk

Telenin sıkıştırma hissi, geniş açının perspektifi abartması: Bu çok duyacağınız bir tabirdir. Telenin sıkıştırma hissi nedir? Tele lens kullandığınızda konunuz ön plana çıkar ve arka plandan ayrılır, kastedilmekten istenen budur. Bunda tele lens ile konuyu kadraja doldurmak için konudan uzaklaşmamız gerekmesinin etkisi büyüktür. Uzaklaşma ile nesneler üst üstte biner ve sıkışma algısına neden olur.

Geniş açıda ise kadraja çok fazla şey girdiği için konuya yaklaşmak isteriz ve bu da perspektifte abartmayı beraberinde getirir yani nesnelerin bize yakın olan bölümleri uzak bölümlerine göre çok daha büyük gözükürler.

Aslında odak uzaklığının bunda etkisi yoktur. Kadrajı konumuzla doldurmak için yer değiştirmemiz bunun nedenidir. Aynı noktadan bir tele lens, bir de geniş açı lens ile çekim yaparsanız farklı kadrajlar elde edersiniz. Geniş açı ile çektiğiniz fotoğraftan tele lens ile çektiğiniz bölümü keserseniz elde edeceğiniz yeni fotoğrafın perspektif olarak tele lens ile çekilmiş olanla aynı olduğunu göreceksiniz.

Tanım ve perspektif çeşitlerini gördükten sonra fotoğraflarımızda karşılaştığımız pespektif kaynaklı durumları maddeleyelim:

  • Kadrajımızdaki nesneler bizden uzaklaştıkça boyut olarak küçülürler. Kompozisyonunuzdaki nesnelerin birbirleri ile olan mesafe ilişkisini bu şekilde gösterebilirsiniz.
  • Fotoğraf makinemizi yukarıya doğru açılı tutarsak nesnelerin normalde birbirine paralel olan dikey çizgileri yukarıya doğru ilerledikçe birbirlerine yaklaşacak şekilde eğime sahip olurlar. Bina çekerken bu etkinin olmamasını istiyorsanız, binanın merkez hizasından çekim yapmalısınız ve perspektif bozulmasını asgaride tutabilmek için pahalı ‘Shift-Lens’ kullanmalısınız.
Binalara alttan bakmak çok hoş olmayan sonuçlar ortaya çıkarabilir. Konumuz gökdelenler olsa

Binalara alttan bakmak çok hoş olmayan sonuçlar ortaya çıkarabilir. Konumuz gökdelenler olsaydı çekici bir kare elde edebilirdik ama iki katlı tarihi bir ev için çok uygun bir açı değil. Sonuç: Binaları ne olursa olsun kadraja sığdırmaya çalışmak her zaman iyi sonuçlar çıkarmaz. (Ekipman:Canon EOS 5D, Sigma 12-24mm, 12mm'de)

  • Balık gözü lens ile kenarlarda yer alan, normalde düz olan çizgiler eğri haline gelirler. Konuyu mümkün oldukça merkeze yakın yerleştirmek gerekir. Balık gözü için en uygun konulardan biri simetrik mimari tavanlarıdır.
Balık gözü ile çekim örneği. ©Serkan Türk

Burada avizeye bakarsanız, neredeyse yere değecekmiş gibi durduğunu göreceksiniz. Aşırı derecede perspektif bozulmasına güzel bir örnek :) ©Serkan Türk (Ekipman: Nikon D700, Nikkor 16mm f/2.8 D)

  • Çok geniş açı lenslerle konuya çok yaklaşırsak perspektif abartmaları nedeniyle konumuzun şekli bozulur. Konumuz insan olduğunda konuya çok yaklaşmak istenmeyen sonuçlara yol açacaktır.
Sonuç: Aşırı geniş lensler portre çekimi için uygun değildir :)

Canon 5D üzerinde Sigma 12-24, 12mm'de konumlandırılmış. Görkem'in sağ omzunun lense yakın olan bölümlerinde perspektifin abartılması sonucu fiziksel yapı değişmiş durumda yani gerçekçi olmayan görüntü özellikle konunuz bayansa geçer not alamayacaktır! Sonuç: Aşırı geniş lensler portre çekimi için uygun değildir :) Bu arada bu durumun başka bir kullanımda da avantajı vardır: konuyu dikey kadrajla çekerseniz konunun boyu normalden daha uzun görünecektir yani bayanların hoşuna gidecektir :D (Ekipman:Canon EOS 5D, Sigma 12-24mm 12mm'de)

dsds

Bir üstteki setteki perspektif abartması benim için yetmedi derseniz konunu, burnu lense değecek kadar yaklaştırabilirsiniz. Sonuç: Lord of the Rings kitaplarından çıkmış bir canavar! Ultra geniş açı lenslerle konunun çok yakınına girmeyin demiştik sanırım :) (Ekipman:Canon EOS 5D, Sigma 12-24mm 12mm'de)

  • Daha önce çekilmiş konuların fotoğraflarını çekerken farklı bakış açıları, farklı çekim mesafeleri ile değişik sonuçlar elde edebiliriz yani her zaman ayakta durmak yerine bazen yerlere yatmayı göze almalıyız.
alt_aci_s2000

Ekipman: Canon EOS 5D, Prakticar Carl Zeiss 20mm f/2.8

Ve gelelim perspektif kullanımı konusunda göze çarpan karelere…

Perspective Matters ©The Visions of Kai

Perspective Matters ('Perspektif önemlidir') ©The Visions of Kai

SCIENCE ('Bilim') ©Simon Chetrit

SCIENCE ('Bilim') ©Simon Chetrit

Time In Perspective ('Perspektifte zaman') ©Julka2009

Time In Perspective ('Perspektifte zaman') ©Julka2009

Early For Boat ('Vapur için erken') ©Okan Akan

Early For Boat ('Vapur için erken') ©Okan Akan

Nothing is Perfect ('Hiçbir şey mükemmel değil') ©Aydın Tokmak

Nothing is Perfect ('Hiçbir şey mükemmel değil') ©Aydın Tokmak

“Kompozisyonda bakış açısı ve perspektifin kullanımı” ile ilgili okuyucu mesajları

  1. Emre Ucar

    Mükemmel bir çalışma olmuş gene Yalçıncım, emeğine sağlık.

  2. Harika bir çalışma olmuş.. Eline sağlık
    Ayrıca kendimi görmekte güzel:))

  3. hulyaa1

    özellikle benim gibi yeni başlayanlara iyi,güzel fotoğraflar çekmek isteyen herkese bilgiler çok faydalı ,site çok güzel ellerinize ve emeğinize sağlık

  4. mehmet bora

    çok güzel bilgiler bunlar teşekkür bir borçtur bir bilgiye ama; asla karşılığı değildir.güzelliklerin sizleri bulması dileğiyle.

  5. abiye

    ne kadan mikemmel resimler bunlar:)

  6. erman kuzu

    efenim resimler çok gizel abiye ve ben çok beğendik…….

  7. mehmet

    çok teşekkurler elınıze saglık

  8. Her zamanki gibi nefis. Teşekkürler..

  9. gözalıcı

    hos bir konu anlatımı olmuş tebrikler…


Mesaj gönder »

 

Konu Başlıkları »

,

Mesaj Panosundan »

Bizi Takip Edin E-posta bülteni RSS Facebook Twitter Delicious Photoshop