Fotoğrafta altın oran ve 1/3 kuralı

Kompozisyon yazı dizimizin bu bölümünde görsel öğelerin fotoğraftaki yerleşiminde en çok dikkat edilen konu olan altın oran ve 1/3 kuralından bahsedeceğiz ve bol örnekle konunun pekişmesini sağlayacağız.

Fotoğrafa yeni başlayan herkesin karşısına sık sık çıkan 1/3 kuralı aslında anlaşılması ve uygulanması en basit kuraldır.  1/3 kuralında amaç öğelerin dizilimi ile hikayenin daha etkili anlatılmasını sağlamaktır.

1/3 oranı, altın oran denilen başka bir matematiksel orandan türetilmiştir.

Altın oran, doğada sayısız canlının ve cansızın şeklinde ve yapısında bulunan özel bir orandır. Doğada bir bütünün parçaları arasında gözlemlenen, yüzyıllarca sanat ve mimaride uygulanmış, uyum açısından en yetkin boyutları verdiği sanılan geometrik ve sayısal bir oran bağıntısıdır. Doğada en belirgin örneklerine insan vücudunda, deniz kabuklularında ve ağaç dallarında rastlanır. Platon’a göre kozmik fiziğin anahtarı bu orandır. Altın oranı bir dikdörtgenin boyunun enine olan “en estetik” oranı olarak tanımlayanlar da vardır. (Kaynak: wikipedia.)

Eski çağların filozofları, mimari eserlerdeki estetiğin sırrını bulmak için yoğun çaba harcamışlar ve altın orana ulaşmışlardır. Altın oranı şu şekilde cümleleştirebiliriz: bir doğruyu öyle bir noktasından bölelim ki küçük parçanın uzunluğunun, büyük parçanın uzunluğuna oranı, uzun parçanın uzunluğunun, tüm doğrunun uzunluğuna oranına eşit olsun.

Aşağıdaki resimde bu cümleyi görselleştirdim. Formüle ettiğimizde de karşımıza şu eşitlik çıkıyor: a/b = b/(a+b)

Altın oranı tam sayılara döktüğümüzde karşımıza şu sayı ikilileri çıkar: 3/5, 5/8, 8/13, 13/21, 21/34 ve oran hep 1.618 olarak sabittir.

Altın spirali elde ettiğimiz iç içe diktörtgenlerin kenar uzunlukları da 34, 21,13, 8, 5 değerleri ile fibonacci sayılarını verir (Her sayı kendisinden önce gelen iki sayının toplamıdır).

Bunu biraz daha ileriye götürüp 2 boyuta da uygulayabiliriz ve daha da ileri giderek c ya da d bölümünü de orana uygun olarak bölebiliriz. Bu süreç sonsuza kadar götürülebilir. Eğer ilk diktörgenimizde c/(a+b)/b=1.618 oranı varsa, bu dikdörtgen için de altın dikdörtgendir deriz.  İçinden defalarca kareler çıkardığımız bu altın dikdörtgen’in karelerinin kenar uzunluklarını yarıçap alan bir çember parçasını her karenin içine çizersek, altın spirali elde ederiz. Doğada pek çok yapıda ve canlıda altın spirali görmek mümkündür. Aşağıdaki görselin sağ bölümünde altın spiralin bulunuşu ve doğadaki bir örneğini görebilirsiniz.

Altın Oran

Altın dikdörtgenin nasıl elde edildiğini daha rahat anlamanız için bir animasyon hazırladım:

altin_dikdortgen

Resimde oldukça sık kullanılan altın oranı, fotoğraflarımızda da uygulamak mümkündür. Aşağıda altın oranın bir fotoğraf üzerinde nasıl uygulandığını görebilirsiniz.

Altın oranın kompozisyonda kullanılması

Fotoğrafa uyması için üstüne bindirdiğim spiral şeklinin oranları değişti yani artık altın spiral değil, standart bir spiral görüyoruz. Burada bakış boşluğunun da uygulamasını görüyoruz yani konuyu, baktığı yönde olmayan 1/3 çizgisine yerleştiriyoruz. Fotoğraf: ©Türkay Yılmaz

Altın oran olan 3/8 resim gibi, acelemizin olmadığı görsel sanatlarda uygulamada sorun çıkarmazken fotoğraf gibi zamanlamanın önemli olduğu bir türde hızlı uygulanma konusunda biraz sorunlu olmaktadır. Nedeni de 3′e 5 oranını anında kestiremeyip biraz düşünmemizin gerekmesidir. İşte bu sorunu ortadan kaldırmak için fotoğrafçılar altın oran yerine 1/3 oranını kullanmayı önermişlerdir.

1/3 kuralının pratikteki uygulaması ise şu şekilde yapılmakta: Çerçeveyi yatayda ve dikeyde üçer eşit parçaya bölecek şekilde ikişer çizgi, yani toplamda 4 çizgi çiziyoruz. Bu çizgilerin kesişim noktaları ilgi merkezimiz olmak için uygun konumlar olmuş oluyor. Kompozisyonumuzu oluştururken buna dikkat ederek öğelerimizi yerleştirerek göze daha hoş görünen, dengeli kareler elde edebiliriz.

1/3 kuralının uygulaması. ©Türkay Yılmaz

1/3 kuralının uygulaması. Fotoğraf: ©Türkay Yılmaz

1/3 kuralının uygulandığı bir diğer alan da ufuk çizgisini içeren fotoğraflardır. Karenin ortasından geçen ufuk çizgisi kullandığınızda ağır eleştirilere maruz kalabilirsiniz :) Bunun nedeni de bu meşhur 1/3 kuralından başkası değildir. Deniz içeren bir fotoğraf çektiğinizde denizle gökyüzünün birleştiği hattın yani ufuk çizgisinin yataydaki 1/3 çizgilerinden birinde olması tercih edilir.

Ufuk çizgisinin 1/3 kuralına göre üstteki yatay çizgiye oturul© Türkay Yılmaz

Ufuk çizgisinin 1/3 kuralına göre üstteki yatay çizgiye oturulduğu deniz içeren bir kare. Çocuk tam olarak 1/3 çizgisinde değil ama o da altın orana göre konumlandırılmış :) © Türkay Yılmaz

1/3 kuralının uygulandığı bir kaç kare:

Konser karelerimde 1/3 kuralına mümkün mertebe uymaya çalışıyorum ve bu sayede daha dengeli fotoğraflar elde ettiğimi düşünüyorum. Çabuk değişen ortam ışıkları nedeniyle hız da önemli olduğundan mükemmel bir 1/3 oranı tutturmak pek mümkün olmuyor :)

Konser karelerimde 1/3 kuralına mümkün mertebe uymaya çalışıyorum ve bu sayede daha dengeli fotoğraflar elde ettiğimi düşünüyorum. Çabuk değişen ortam ışıkları nedeniyle hız da önemli olduğundan mükemmel bir 1/3 oranı tutturmak pek mümkün olmuyor :)

Konser karesi de olsa eğer konunuz bir müzisyense genelde yüzünü 1/3 çizgileriin kesişim noktasına koymayı tercih edersiniz. Özellikle genel dedim çünkü yeri geldiğinde gitar çalan bir el de konumuz olabilir.

Konser karesi de olsa eğer konunuz bir müzisyense genelde yüzünü 1/3 çizgileriin kesişim noktasına koymayı tercih edersiniz. Özellikle genel dedim çünkü yeri geldiğinde gitar çalan bir el de konumuz olabilir.

Portre çekiminde de 1/3 kuralı çok sık kullanılır. Tam boy portrelerde model çizgi üzerine oturtulabilir. Yerine göre kesişim noktalarına da yerleştirebilirsiniz ama o zaman fotoğrafın geneline göre çok az yer kaplama durumu oluşabilir. Tam boy olmayan portreler içinse kesişim noktalarına özellikle gözleri yerleştirmek uygun olacaktır.

Portre çekiminde de 1/3 kuralı çok sık kullanılır. Tam boy portrelerde model çizgi üzerine oturtulabilir. Yerine göre kesişim noktalarına da yerleştirebilirsiniz ama o zaman fotoğrafın geneline göre çok az yer kaplama durumu oluşabilir. Tam boy olmayan portreler içinse kesişim noktalarına özellikle gözleri yerleştirmek uygun olacaktır.

1/3 Kuralını uygulamak için konu sınırlaması yoktur. Makro hayvan karelerinizde de hayvanın kafasını kesişim noktalarına yerleştirebilirsiniz.

1/3 Kuralını uygulamak için konu sınırlaması yoktur. Makro hayvan karelerinizde de hayvanın kafasını kesişim noktalarına yerleştirebilirsiniz.

Orijinal kadraj 70-200mm lensin 200mm'sine rağmen geniş kaldığı için kesme uyguladım. Solda benim tercih ettiğim kesmeyi,

Orijinal kadraj 70-200mm lensin 200mm'sine rağmen geniş kaldığı için kesme uyguladım. Solda benim tercih ettiğim kesmeyi görüyosunuz. Sağda ise 1/3 kuralının daha katı bir şekilde uygulandığı kesme mevcut (Photoshop'da eksik kalan taraflarını hızlı bir şekilde tamamladım:)). Hangisini tercih edersiniz? Baskının ne boyutta yapılacağına göre değişebilecek bir tercih ama ben soldaki kesmemden gayet memnunum :)Yani her zaman kuralı katı bir şekilde uygulamaya çalışmamalıyız ;)

Burada unutmamamız gereken, 1/3 kuralı genelde çoğu kareye uygulanabilirken buna uymayan fotoğrafların da her zaman olacağıdır yani her fotoğrafı 1/3 kuralına uyduracağım diye uğraşmamak gerekir. Bu kuralı ihlal edebileceğimiz durumlardan biri mesela simetrik yapıya sahip fotoğraflardır. Göze hoş gelen hemen hemen her karede 1/3 kuralı yoksa bile genel bir denge gözetilmiştir.

Fotoğraf: @Primplan

1/3 kuralının uygulanmadığı ama yapının simetrik formunun kullanılması sonucu oldukça estetik ve dengeli duran bir mimari fotoğraf. Fotoğraf: @Primplan

Kimilerine göre kurallar yıkılmak için yapılmıştır. Kimileri de kuralların mükemmellik için varolduğunu ve mükemmelliğin ise sıkıcı olduğunu düşünür. Karar sizin :)

“Fotoğrafta altın oran ve 1/3 kuralı” ile ilgili okuyucu mesajları

  1. sgoker

    Dikkat ettiğim kadarıyla, kurallara uygun fotoğraflar daha estetik duruyor gerçekten ama herşey kurala uygun olarak yapılsa sanırım yaratıcılıktan tam anlamıyla sözedilemez. Herhalde iyi fotoğrafçı olmanın özelliklerinden biri de, kuralın nerede esneyebileceğini bilmek olmalı. Örneğin sizin de değiniz gibi; elinde ateş olan kadın fotoğraflarından soldaki, kurala tam uymamasına rağmen seyri daha güzel ve daha dolgun görünüyor.

    • Abdullah

      Bu konu sanırım güzellik ve simetri kavramları ilgili. Sonuçta tabiiki zevkler ve renkler tartışılamaz. Fakat belki de insan beyninin yapısı gereği, doğanın kuralları gereği düzen kavramının oluşması bu oranlara bağlıdır. bu oranların insan beyni trafından algılanması bilinçaltına “güzel” algısını veriyor. bu oranları göremediğmizde kaos-karmaşa-düzensizlik algılanıyor.
      Sonuç olarak sanat eserlerinde bu oranlara veya simetri kurallarına uyulması pek çok kişi tarafından daha kolay denge-düzen-uyum-güzellik olarak algılanmasına neden olur.

  2. ömer

    altın oran kural 1

  3. talha demirezen

    teşekkürler yazı için gayet güzeller

  4. Allah C.C ‘nin yarattığı her şey de altın oran’ı görürüz. Vücudumuz ve sahip olduğumuz organlar hep ALTIN ORAN hesabına uygundur. Mekke, dünyaya göre altın oran merkezinde. Kabe’de Mekke şehrinin ALTIN ORAN’ında bulunmaktadır. Google’da aratın. ‘KUTSAL GİZEMLER’ veya “Altın oran mucizesi” diye aratırsanız videosunu izleyebilirsiniz..

    Özellikle KUTSAL GİZEMLER diye aratırsanız direkt sitesine gider HD olarak, Türkçe veya İngilizce izleyebilirsiniz..

    Mimarlar estetik için matematiksel yöntemler aramışlar ve ALTIN ORAN değerini bulmuşlardır. Allah C.C ise bizleri ve dünyadaki her şeyi en mükemmel şekilde yaratmıştır. Bizlere de ALTIN ORAN’ı armağan etmiştir. Güzel şeyler yapabilelim diye..

  5. gerçekten çok mükemmel bir site özellikle resimleri hoşuma gitti:D

  6. feyat tas

    cok güzel açıklama olmus. yazıyı hazırlayan arkadasın ellerine sağlık

  7. Furkan

    Altın oran nasıl elde edilmiştir ???? Ödev lütfen yardım edermisiniz ?

  8. Kargakovar

    Tüm anlatım diliniz ve tekniğiniz çok hoş… emeğiniz için teşekkür ederim…

  9. greeneye

    çalışmanız için çok teşekkürler, sayfa linkinizi facebook grubumuzda paylaşmamız sorun olmaz sanırım.

    http://www.facebook.com/groups/266113503480965/

  10. Güzel bir anlatım oldu. Emeğinize teşekkür ederim.

  11. İlk defa anladık :D
    Teşekkürler.

  12. Tolga sayar

    Ellerinize sağlık. Fotoğrafçılık da önemli bir konuyu olabildiğine basit ve anlaşılır anlatmışsınız.

  13. Bizde akvaryum ortamında fotoğraflama ve peyzaj yaparken altın orana çok dikkat ediyoruz. Bu yapılan işi çok öne plana çıkartıyor. Değerli makale için teşekkür ederiz.

    http://www.akvaryumda.com

  14. çok teşekkürler için gerçekden sıkılmadan okudum okurkende çok keyif aldım teşekkürler


Mesaj gönder »

 

Konu Başlıkları »


Mesaj Panosundan »

Bizi Takip Edin E-posta bülteni RSS Facebook Twitter Delicious Photoshop