Kompozisyon fotoğrafın kendisidir. Kompozisyona hakim olmak, fotoğrafa da hakim olmak demektir. Bu yazımızda, oldukça kapsamlı bir konu olan kompozisyona giriş yapacağız ve olabildiğince sade bir dille kompozisyonda nelere dikkat etmemiz gerektiğini ve kompozisyonda yer alan öğeleri anlatacağız.

Kompozisyon üzerine yazmayı uzun zamandır istiyordum çünkü kompozisyonu bilmeden eli yüzü düzgün fotoğraf çekmek mümkün değildir.  Konu ise oldukça kapsamlı olduğu için bugüne kadar bekledi :) Konuyu rafine bir şekilde anlatmak ana amacım olduğu için normalde yaptığımın çok daha üstünde okuma ve araştırma yaparak bu yazı dizisine hazırlandım. Birçok internet sitesinde makale, birçok da kitap okudum ama bunlar içinde özellikle iki tanesi bu yazının iskeletini oluşturacak kadar başarılıydı:

• Prof. Sabit Kalfagil, Fotoğrafın Yapısal Öğeleri ve Fotoğraf Sanatında KOMPOZİSYON, Fotoğrafevi Yayınları, 975-98089-7-8
• John Hedgecoe, the ART of DIGITAL PHOTOGRAPHY, Dorling Kindersley Limited, 2006, 978-0-7566-2354-8

Türkçe kaynak arayanlar zaten Kalfagil’in kitabına yöneleceklerdir ki kompozisyon üzerine yazılmış en kapsamlı Türkçe kitap o oluyor. Biz burada özetle kompozisyondan bahsedeceğiz ve olabildiğince fazla örnekle metinle destekleyeceğiz. Bu iki kitabı edinebilirseniz okumanızı tavsiye ediyorum.

Kompozisyona Giriş

Kompozisyon: Ayrı ayrı parçaları bir araya getirerek bir bütün oluşturma biçimi ve işi. (Kaynak: Türkçe’de Batı Kökenli Kelimeler Sözlüğü)

Bir şeyi tanımlamak için başvurulacak ilk kaynak sözlükler olmaktadır. Bu tanım kompozisyonun görsel sanatlar için olan tanımıdır. Fotoğraf için de tanım genel anlamıyla geçerlidir ama biraz daha özelleştirebilmemiz de mümkün. Fotoğraf için kompozisyonu, görsel bir yapı oluşturmak için görsel elemanları biraraya getirmek olarak tanımlayabiliriz. Bu noktada biraz fotoğraftan ve resimden bahsetmemiz lazım çünkü fotoğraf diğer görsel sanatlardan farklı bir yana sahiptir.

Fotoğraf, üç boyutlu düzlemin ve zaman boyutunun iki boyutlu bir ortamda kaydedilmesidir. Bu yönü ile resimle de benzerliğe sahiptir ama iki sanat dalının birbirinden ayrıldığı yer, ürünün nasıl elde edildiğidir. Resimde ekleme söz konusu iken fotoğrafta çıkarma yani bir sadeleştirme söz konusudur. Resimde, ressam işe boş bir çerçeve ile başlar. Ressam, kafasında canlandırdığı son ürüne göre çerçeveye gerekli gördüğü görsel elemanları ekleyerek resmini tamamlar yani boş bir çerçeve ile başlar, çerçeveye ekleme yaparak son ürüne ulaşır. Fotoğrafçı ise içinde halihazırda görsel elemanlar bulunan bir çerçeveye sahiptir ve bazı kuralları gözetip, bazı teknikleri uygulayarak çerçevedeki elemanların nasıl görüneceğini ayarlayarak fotoğrafı üretir. Fotoğrafçı bu esnada konuyu ön plana çıkarabilmek için çerçevedeki elemanlarda sadeleşmeye gitmeli, gereksiz elemanları çerçeveden çıkarmalıdır. Ressam ise gereksiz olan bir elamanı resmine zaten eklemeyecektir.

Dijital fotoğrafçılığın kitlelere inmesi ile herkes büyük bir hevesle fotoğraf çekmeye yönelmiştir. Kimileri sadece anı fotoğrafçılığı yapar, kimileri içinse fotoğraf ciddi bir hobidir. Dijital fotoğraf makineleri güzel kareler elde etmemizde bize oldukça yardımcı olsalar da aslolan kameranın ardındaki insandır. Fotoğraf makinesinin fotoğrafı çekebilmesi için kullanıcısının deklanşör düğmesine basması gerekir. Ama bu esnada kullanıcının elinde tuval, fırça ve boyalara sahip bir kişiden farkı yoktur. Ressam olabilmek için yani resim yapabilmek için kompozisyon öğelerini kullanması gerekir, bunun için de elindeki malzemeyi nasıl kullanacağını bilmelidir. Fotoğrafçı da benzer şekilde fotoğraf makinesi ve lensini elde etmek istediği fotoğrafa en iyi hizmet edecek ayarlarla kullanmayı bilmelidir.

Başarılı bir fotoğraf için şunlar gereklidir diyebiliriz:

• Fotoğrafçı olarak nasıl görmeniz gerektiğini bilmek: Görmek ressamın yeteneğine benzeyebilir yani kişiden kişiye değişiklik gösterecektir ama kesinlikle eğitimle ve pratikle geliştirilebilecek bir yetenektir. Yazımızda nelere bakmanız gerektiğini anlatacağız.
• Gördüğünüz şeyi fotoğrafa nasıl dönüştürebileceğinizi bilmek: Bu basamak içinse ekipmanınıza yani diyafram, enstantane gibi teknik konulara hakim olmanız gereklidir. Teknik bilgiyi edindikten sonra gene pratikle yani fotoğraf çektikçe refleks benzeri tepkilerle gerekli ayarları kolaylıkla bulabildiğinizi göreceksiniz.

Konu detaylı olunca tek bir yazıda herşeye yer vermek pek olağan olmayacak o yüzden kompozisyon konusunu üç yazıya bölerek yayınlayacağız. İçeriğimiz şu şekilde olacak:

1. Kompozisyona Giriş
2. Fotoğrafım ne anlatıyor?
   • Belirginlik
   • Sadelik
3. Görsel Öğeler
   • Leke
   • Form
   • Desen ve Doku
   • Arka plan
   • Ön plan
4. Görsel Öğelerin Yerleşimi
   • İlgi merkezi
   • 1/3 kuralı
   • Bakış açısı ve perspektif
   • Derinlik ve sınırlı keskinlik
   • Denge
   • Ritm
   • Şemalar
   • Konuya yöneltim
   • Ölçek
   • Zamanlama
5. Kompozisyonda Yardımcı Öğeler
   • Renk
   • Kontrast
   • İnsan
   • Işık

Burada gördüğünüz maddelerin aslına bakarsanız hepsi birbiri ile içiçe geçmiş konular o yüzden örnek fotoğraflarımızda birden fazla öğeden izler görebileceksiniz.  Kompozsiyon konusunda kendinizi geliştirmeniz için uygulayabileceğiniz ilk yöntem de zaten izlediğiniz fotoğraflarda bu öğelerin nasıl kullanıldığını incelemeniz olabilir. Beğendiğiniz fotoğrafları neden beğendiğinizi, hangi kompozisyon öğelerinin nasıl kullanıldığını düşünebilirsiniz. Bu esnada bu maddelerden birine odaklanarak onu gözettiğiniz fotoğraflar çekebilirsiniz. Zamanla birden fazla maddeyi tek bir fotoğrafta kullanırsınız. Belli bir süre sonra otomatikman düşündüğünüzü ve kompozisyonlarınızı oluşturduğunuzu göreceksiniz.

Bu yazımızda ilk üç konudan bahsedeceğiz ki ilk kısmını zaten okudunuz, gelin ikinci bölümden yani fotoğraf çekme amacınızla devam edelim.