Renk Modeli, Renk Uzayı ve Gamut

Renk modeli, renklerin üçlü ya da dörtlü sayısal değerlerle (renk bileşenleri) tanımlanmasında kullanılan soyut bir matematiksel modeldir. Renk modelleri toplamsal ve çıkarımsal renk sistemleri olarak iki ayrı prensibe dayanır. Toplamsal ile kastedilen değişik ışık frekanslarının birleşerek gözümüze ulaşması iken, çıkarımsal ile kastedilen gözümüze ulaşana kadar kimi ışık frekanslarının ışıktan ayrılmasıdır.Bu renk modellerinde renk bileşenlerinin nasıl yorumlanacağı kesin kurallara bağlandıktan sonra elde edilen renk kümesine de renk uzayı denir.

Gamut ise yazıcı ya da bilgisayar ekranı gibi bir çıktı cihazının görüntüleyebileceği ya da yazdırabileceği renk aralığını ifade eder.

Toplamsal RGB Renk Modeli

RGB, İngilizce ‘red’, ’green’ ve ‘blue’ kelimelerinin ilk harflerinin kullanılması ile elde edilmiş bir kısaltmadır. Türkçe’de gene RGB denirken, açık hali  ‘Kırmızı Yeşil Mavi’ şeklinde kullanılmaktadır.

Gözümüzdeki koni hücrelerinin kırmızı*, yeşil ve mavi renklere duyarlı olduklarını, diğer tüm renklerin de bu renklerin birleşiminden oluştuğunu söyleyebiliriz. Işık kaynağı olarak çalışan bilgisayar ekranlarımız da mavi ve yeşil ana renklerini birlikte kullanarak sarı rengi gösterir, aşağıdaki şekilde LCD’deki tek bir pikselden yola çıkarak nasıl sarı renk elde edildiğini görebilirsiniz.

* Bunun tam olarak kırmızı olmayıp yeşilimsi sarı olduğu daha sonraki araştırmalarda ortaya konulmuştur.

Çıkarımsal CMYK Renk Modeli

CMYK, İngilizce ‘cyan’, ‘magenta’ ve ‘yellow’ kelimelerinin baş harflerinden oluşmaktadır. ‘K’ siyahı temsil eder. İngilizce ‘black’ kelikmesinin ilk harfi olan ‘B’, RGB renk modelinde kullanıldığı için ‘black’ kelimesinin son harfi olan ‘k’ harfi kullanılmıştır.

Doğrudan ışık kaynağı olmayan tüm nesneler, doğrudan ışık yaymayıp, aldıkları ışığın bir kısmını yansıtarak dolaylı yoldan ışık yaymış olurlar. Yazıcınızdan aldığınız  renkli bir çıktıdaki sarı renk normalde sarı ışık yaymaz, beyaz ışığın mavisini geçirirken, geriye kalan kırmızı ve yeşil kısımlarını yansıtır. Bu gözümüzde bilgisayar ekranımızın sarı renk yaymasına benzer bir etki bırakır.

Cyan ve Magenta renkleri için ne yazık ki tam bir Türkçe karşılık geliştirilmiş değil. Konuştuğumuz grafikerler RGB deyip açılımına da kırmızı, yeşil, mavi derken, CMYk’daki cyan ve magenta’yı tam Türkçe karşılığı olmadığı için o şekilde kullandıklarını belirttiler. Cyan, cam gömbeği diyen çıkacaktır, biz de kimi yerde öyle çevrimler gördük ama grafikerler cam göbeğinin cyan’dan farklı bir renk olduğunu belirttiler. Bu iki Türkçe olmayan kelimeyi yazılarımızda şimdilik bu şekilde kullanacağız.

CMYk renkleri çıkarımsal olarak isimlendirilirler çünkü renk birleşiminde beyaz ışıktaki bazı renkleri beyaz ışıktan ‘çıkarıp’ yani emip, bazılarını yansıtırlar.

RGB-CMYk Arasındaki İlişki

RGB ve CMYk renk uzayları birbirlerini tamamlayan bir yapıya sahiptirler. RGB renk modelinin her ana rengi, CMYk renk modelindeki bir ana rengi tamamlar niteliktedir yani bu iki tamamlayıcı rengin birlikte kullanılması ile tekrar beyaz renk elde edilir. CMYk renk modelinde ise sonuçta elde edilecek renk siyah olacaktır.

• Cyan, kırmızıyı tamamlar çünkü RGB modelinde cyan zaten yeşil ve mavi rengi içerir
• Magenta, yeşili tamamlar
• Sarı, maviyi tamamlar

HSV Renk Modeli

HSV: Hue Saturation Value
LAB şemasının köşeleri saf renkleri gösterir. Bu şemayı daire haline getirirsek renk tekerini elde ederiz. Şekli biraz daha değiştirerek altıgen şekline de ulaşabiliriz. Altıgenin her köşesi yine 6 ana renkten birini temsil ederken, 0-360 derece arasında her bir değer de bir renk tonuna (Hue) karşılık gelecektir.

Toplamsal ana renklerin hepsini karıştırırsak beyaz rengi elde edeceğimizi belirtmiştik. Beyaz renk bilgisi içermediği için altıgenimizin tam merkezini temsil eder ve merkezden köşelere doğru ilerledikçe rengin doygunluğu (Saturation) artar ve altıgenin dış hatlarında saf renk tonu elde edilmiş olur yani merkezde doygunluk %0 iken dış hatlarda %100 değerine ulaşır.

Geriye kalan son renk bilgisi rengin parlaklığıdır. HSV’in sonundaki V harfi, değer anlamına gelen İngilizce ’Value’ kelimesinin baş harfinden gelmektedir. HSV renk uzayı HSB yada HSV/B olarak da kullanılabilmektedir. Doygunluğun azaltılması renge gri katmak gibi bir etkiye sahipken, parlaklığın azaltılması renklerin siyaha yaklaşmasına neden olur, bu etkiyi aşağıdaki şekli inceleyerek daha güzel görebilirsiniz.

HSL Renk Modeli

HSL: Hue Saturation Lightness
HSL renk modeli HSV ile benzerlik gösterir; bu modelde tek fark parlaklık yerine aydınlık değeri kullanılmasıdır. %50 aydınlık değeri nötr renkler verirken, aydınlık değerini düşürmek renklerin daha koyu olmasına neden olur, benzer şekilde aydınlık değeri yükseltilirse, beyaz renge giderek yaklaşılmış olur.